‘De toverlantaarn van meester Furet’ is een nieuw kinderboek van de Stichting Surinaams Museum, waar we wat dieper op in willen gaan. De titel van het boek heeft namelijk niet zo veel met de inhoud te maken. Die gaat over het leven van een blankofficier, zoals we in Museumstof 214 al uit de doeken hebben gedaan. In dat opzicht sluit het onderwerp van deze museumstof dus mooi aan op de thematiek van het slavernijverleden waar deze dagen zoveel aandacht voor is. Toch moest de titel zo blijven, omdat de schrijver W.E.H. Winkels het zo heeft aangegeven in 1840. Misschien heeft hij de tekeningen gemaakt als ontwerp voor een vertoning van het verhaal met behulp van de toverlantaarn, zo genoemd omdat de toeschouwers niet begrepen hoe de afbeeldingen op de wand geprojecteerd werden.

Een toverlantaarn is volgens de Dikke van Dale “een toestel waarmee men op een wit scherm of een lichte wand in een donker vertrek vergrote beelden van op glas geschilderde voorstellingen of van fotografische diapositieven kan projecteren”. Dit apparaat is de voorloper van de diaprojector. Zeker is dat Christiaan Huygens in 1654 al werkte met een camera obscura (donkere kamer), die waarschijnlijk dateert uit de zestiende eeuw. Het is een verduisterde doos waar in een van de wanden een gaatje is gemaakt, met later daarin ook een lens. De afbeelding kwam dan ondersteboven op de tegenoverliggende wand in de doos te zien. Met spiegels werd er voor gezorgd dat de afbeelding weer rechtop kwam te staan. Een kleine doos of een grote verduisterde ruimte, het principe blijft hetzelfde. Kunstschilders gebruikten de camera obscura als hulpmiddel om de werkelijkheid nauwkeurig over te kunnen nemen op hun doek. De toverlantaarn (lanterna magica) was een stap verder in de ontwikkeling. Hiermee kon je met behulp van lenzen en een lichtbron afbeeldingen projecteren op een  wand of projectiescherm.

Winkels heeft achttien platen getekend over het leven van een blankofficier. Als je die met transparante verf verkleind zou overschilderen op een glazen plaatje, kon je die dus in de toverlantaarn plaatsen en ‘afdraaien’ als een soort voorstelling, zoals in het boek is afgebeeld. Dan werd het verhaal erbij verteld. 

De vertoning vond plaats in een verduisterd vertrek. De lichtbron van de toverlantaarn was meestal een olielampje, men gebruikte ook wel een kaars- of gasvlam. Het gebruik van kalklicht (limelight) stimuleerde het projecteren als amusement, omdat zo grote, heldere beelden konden worden geprojecteerd voor een groot publiek. Voordat de lichtgevoelige plaat werd ontdekt (rond 1800) en dus de fotografie later kon worden toegepast, was de toverlantaarn een kermisattractie. Ook in Suriname zijn er voorstellingen geweest. De beelden uit de lantaarn waren niet alleen tot algemeen vermaak. In de 19e eeuw was de toverlantaarn naast familievertier een hulpmiddel bij het lesgeven op scholen. De afgebeelde toverlantaarn komt van het Politie Opleidings Centrum (Politie Academie) aan de Commewijnestraat en dateert uit de jaren 1920 – 1930. Het  toestel voor de projectie van lantaarnplaatjes was bijzonder geliefd vóór het tijdperk van de televisie, ingevoerd in de jaren vijftig van de 20ste eeuw.

Komt u kijken in Fort Zeelandia, waar de tentoonstelling ‘De Toover-lantaarn van meester Furet’ momenteel loopt. Ook het boek van Winkels, met jeugdbewerking en studie over het leven van een blankofficier, zijn te koop in de museumwinkel.