Museumstof 87: Dronkemanspraat

Museumstof 86: Slavernij en religie
August 5, 2006
Museumstof 88: Wie wat bewaart, heeft wat – 5
September 5, 2006
Show all

Museumstof 87: Dronkemanspraat

Wanneer we oude Surinaamse wetten, plakaten, verordeningen en dergelijke teruglezen dan is het opvallend hoe vaak er over drank wordt gesproken. Niet alleen aan de regelgeving op het gebied van drankverkoop, de gebruikte inhoudsmaten, de vergunningen, de taplokalen en dergelijke maar juist ook aan drankmisbruik wordt door de eeuwen heen aandacht geschonken.

De oudste verwijzing vinden we in een wet van 19 februari 1669. Voor dronkenschap van een dag moet voor straf een week voor niets gewerkt worden en voor dronkenschap van een week moet een maand voor niets gewerkt worden. En dan te bedenken dat bier tot in de 18e eeuw een alledaagse drank was voor iedereen! In dezelfde wet wordt gesteld dat allen die dronken het Hof van Justitie binnenkomen, direct in hechtenis worden genomen en een zware boete krijgen, waarvan de helft voor het publiek, een kwart voor de armen en een kwart voor de officier is. In een plakaat uit 1707 komen we dezelfde kwestie weer tegen, waarbij expliciet wordt aangegeven dat er personen zijn die zich gedurende de rechtszitting bedrinken waardoor ze zichzelf niet meer kunnen verdedigen of hun zaak naar voren kunnen brengen. Een gelijksoortige straf als die in 1669 wordt voorgeschreven.

Tal van regulerende voorschriften met betrekking tot dranken hebben vanaf de vroegste tijden van de kolonie bestaan. Door de eeuwen heen blijven de strenge regels gehandhaafd. Ze blijven inhoudelijk in grote lijnen vaak hetzelfde maar de hoogte van de straffen, de prijzen, de te betalen belastingen e.d. worden steeds aangepast. Nieuwe regels worden indien nodig toegevoegd. Er wordt bijvoorbeeld nauwkeurig vastgelegd wie vergunningen krijgen om te tappen, de uren en dagen waarop getapt mag worden (niet na negen uur ’s avonds’, niet op sabbath of op zondag), met welke maten gemeten moet worden, welke de invoerrechten op drank zijn, de prijzen die gehanteerd moeten worden enz. Bij elke nieuwe gouverneur die wordt aangesteld worden alle vergunningen ingetrokken en opnieuw uitgegeven.

De op tekeningen, prenten, schilderijen e.d. afgebeelde voorwerpen, in dit geval bijvoorbeeld champagneflessen, kunnen ons veel vertellen over hoe, waar en door wie zij gebruikt werden. Hierbij een afbeelding uit de serie “De toverlantaarn van Mr. Furet”, van Winkels, waarop te zien is hoe, anno 1840, blankofficieren zich bedrinken op de dag dat zij hun gage hebben ontvangen.

Een keur aan dranken, waaronder die met mooie namen, passeert de revue, zoals kilduvel (of killdevil), Madeira wijn, Franse rode en witte wijnen, Surinaamse brandewijn, bier, dram, “canarie secq” en ‘koeldrancken’. En nog meer mooie namen voor maten en gewichten komen we tegen: muddetje, oxhoofd, mutsje, pijp, pint, pul, stoop, tiersje, aam, ancker, bottel, fleskelder, gallon, halve legger, enz. De maten en gewichten moeten jaarlijks geijkt worden.

Het blijkt dat er steeds weer veel fraude wordt gepleegd bij het importeren van dranken. De schippers bijvoorbeeld geven niet exact op wat ze de kolonie invoeren zodat ze buiten de officiële kanalen om hun dranken kunnen verhandelen. Daar wordt tegen opgetreden. De vaten, pullen of kelders zullen door de “ontvanger der modique lasten” aan boord worden ‘gemerckt’ en dan pas vrijgegeven worden.

In 1717 wordt de accijns op bier verlaagd. Gebleken is namelijk dat de belasting op Engelse en Europse bieren buitensporig hoog is terwijl voor de meeste ingezetenen bier de dagelijkse drank is en dus een hoge consumptie kent. De accijns wordt met 50% verlaagd en op smokkel staat een straf van 100 gulden per vat bier, te betalen aan de Raad Fiscaal, die alles in de gaten moet houden.

Bovenstaande is een willekeurige greep uit de grote hoeveelheid aan informatie die we hebben over hoe men door de eeuwen heen alles wat met drank te maken had, reguleerde. In de serie Mededelingen van het Surinaams Museum was nr. 13 (juni 1974) geheel gewijd aan de oude flessen die tot op de dag van vandaag in Suriname gevonden worden. De belangstelling voor deze publicatie is altijd erg groot gebleven. Daarom wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe uitgebreide en rijk geïllustreerde publicatie over de geschiedenis van de in Suriname gebruikte flessen. Daarbij staat de bijzondere flessencollectie van het museum centraal maar ook exemplaren van verzamelaars komen aan bod. Wij hopen in 2007, ons jubileumjaar, met deze publicatie, waarvan het manuscript zo goed als gereed is, goed voor de dag te komen.